De timing van Bente, Snelle, Usain, Florence, Cristiano en Lionel.

Erwin Mortier

Beste Zangers is een populair televisieprogramma waarin bekende artiesten elkaars muziek vertolken en persoonlijke verhalen delen. Met een aantal kijkers dat varieert tussen de één en anderhalf miljoen is het één van de meest populaire programma’s in Nederland. De duetten-aflevering is de traditionele seizoensafsluiter waarin de artiesten niet solo zingen, maar samen het podium delen. Dit levert altijd verrassende optredens op. De 25-jarige Bente en 30-jarige Snelle, beiden zeer populair onder de huidige generatie jongeren, vertolkten op een frisse, speelse manier de hit Stiekem Gedanst van de band Toontje Lager die in 1983 de achtste plaats noteerde in de Nederlandse Top 40. Dit uptempo nummer gaat over een jonge man die tijdens een nachtelijk uitje heimelijk danst met een meisje dat hij bewondert, zonder dat zij het doorheeft. Het optreden van Bente en Snelle straalde duidelijk veel plezier met elkaar uit, maar toch was er muzikaal iets opmerkelijks aan de hand. Daar waar bij de meest optredens de zangers hun zang met elkaar synchroniseren was dit niet altijd het geval bij deze twee zangers, wat de nodige reacties op social media opriep die wisselend van aard waren. De energieke wijze van Bente contrasteerde enigszins met het relaxte gevoel dat Snelle op wist te roepen. Toch zongen beiden in het juiste ritmische kader, alhoewel Snelle daar af te toe wel enkele vocale hoogstandjes voor uit de kast moest halen. Wat was hier aan de hand? Hier zagen we een fenomeen dat we vooral uit de muziek kennen, maar zeker niet beperkt is tot deze wereld: timing. Dit zorgt voor samenhang, zowel binnen een lied, tussen zangers en met de band of het orkest. De timing van Bente tijdens deze uitvoering kan het beste omschreven worden als voor de maat, wat een energiek gevoel oproept bij de luisteraar. De zang van Snelle kenmerkte zich tijdens deze uitvoering – zoals bij de meeste van zijn hits – als achter de maat, wat een laid-back en soms zelfs melancholisch gevoel geeft, iets wat door collega Thomas Acda al eerder bestempeld werd als een luie timing. In muziekgenres zoals jazz en hip-hop variëren topartiesten hiermee doelbewust om dynamiek in hun uitvoering te krijgen. Ondanks dat deze topartiesten hiermee intentioneel kunnen variëren, zien we in de praktijk dat er sprake is van een persoonlijke voorkeur voor timing: voor, op of achter de maat, waarin de mate kan variëren. En niet alleen qua zang, maar eigenlijk in heel het leven.

Théraulaz en Hippolyte (2021) introduceerden afgelopen decennium het begrip interne ritme. Hiermee wordt de interne verwerkingssnelheid bedoeld van de sensorische input – zicht, geluid, geur, lichaamsposities, evenwicht, druk etc. – waardoor het brein op optimale wijze een beeld en voorspelling kan vormen waarop vervolgens weer geanticipeerd kan worden. Met optimale wijze wordt dan bedoeld dat het brein zo min mogelijk fouten maakt zodat acties en bewegingen zo effectief mogelijk uitgevoerd kunnen worden.  Iemands interne ritme kan op verschillende wijze achterhaald worden. De meest eenvoudige manier is het gebruiken van een metronoom in combinatie met het checken van iemands coördinatie bij een bepaald aantal tikken per minuut. Ook kan het interne ritme van een persoon afgeleid worden vanuit de combinatie van zijn of haar motorische voorkeuren. En tot slot is dit ook zichtbaar door iemands bewegingen goed te observeren. Dat laatste heeft mij als trainer van atleten, en dan met name van de 60 meter en 100 meter sprinters, de nodige hoofdbrekens gekost. Het lijkt logisch dat sprinters met een hoog intern ritme een relatief hoge pasfrequentie en sprinters met een laag intern ritme een lage pasfrequentie zouden moeten hebben. Dit is echter niet zichtbaar bij de analyse van de biomechanische data van sprinters, zowel op wereldniveau als binnen mijn groep. En eigenlijk is dat wel logisch, want pasfrequentie is een variabele die erg afhankelijk is van zaken zoals beenlengte, power en coördinatie. Toch is met een geoefend oog mogelijk om het verschil tussen sprinters met een hoog of laag intern ritme te zien. Met name het observeren van de wereldrecordraces op de 100 meter bij de mannen en vrouwen maakt dat dit verschil zichtbaar wordt. Op 16 augustus 2010 liet Usain Bolt de klok stilstaan na 9,58 seconden waarbij hij ruim een tiende van een seconde van zijn eigen wereldrecord afhaalde. Deze prestatie werd in 2012 nog door hem benaderd, maar sindsdien is geen enkele atleet in de buurt van dit record gekomen. Dat geldt ook voor het wereldrecord bij de vrouwen. Deze staat al sinds 16 juli 1988 op naam van de Amerikaanse Florence Griffith-Joyner met een tijd van 10,49 seconden en is alleen door haarzelf in september van dat jaar en door Elaine Thompson in 2021 benaderd. Beide sprinters zijn vanuit het perspectief van motoriek interessant omdat we kunnen afleiden vanuit de motorische voorkeuren die ze consequent lieten zien dat Bolt een zeer hoog en Griffith-Joyner een zeer laag intern ritme bezit. Overigens beschouw ik dit als puur toeval omdat een hoog of laag intern ritme geen voorwaardelijke factor lijkt te zijn om een topprestatie neer te zetten. Het verschil tussen de uitvoering van beide wereldrecords is het beste zichtbaar wanneer er gelet wordt op de timing van de voet wanneer deze naar beneden gebracht wordt. Bolt doet dit relatief snel en Griffith-Joyner lijkt dit bij elke pas iets uit te stellen. Het sprinten van Bolt oogt wat energieker, terwijl de pas van Griffith-Joyner meer laid-back aanvoelt. Alsof Bolt voor de maat en Griffith-Joyner achter de maat hun passen aan het timen zijn.   

Het hierboven omschreven extreme verschil qua intern ritme tussen wereldtoppers is ook zichtbaar bij twee voetballers die in de periode 2008 tot en met 2023 samen maar liefst 13 keer uitgeroepen zijn tot FIFA Wereldvoetballer van het jaar: Cristiano Ronaldo en Lionel Messi. Nu is het in een dynamische sport als voetbal lastig om bewegingen van twee voetballers één-op-één met elkaar te vergelijken omdat iedere situatie uniek is. Maar vooral als je kijkt vanuit je rechterhersenhelft, dus niet focussen op details en scherp analyseren maar uitzoomen en het ritme van de bewegingen voelen, dan is er een verschil in de timing met name in de passeeracties duidelijk waar te nemen. Ronaldo lijkt zijn passeeractie een fractie van een seconde eerder in te zetten dan Messi, die dus langer lijkt te wachten en dichter bij de tegenstander lijkt te komen. De passeeractie van Ronaldo voelt daarom wat energieker aan, alsof hij de tegenstander op wil vreten. Terwijl de passeeractie van Messi wat meer laid-back aanvoelt. Alsof Ronaldo voor de maat en Messi achter de maat hun passeeracties aan het timen zijn.

Bovengenoemde voorbeelden van verschillen tussen de manier van timen zijn niet alleen zichtbaar bij zangers of sporters. Ook in de klas zitten sommige kinderen, scholieren of studenten te wippen in hun stoel om zo snel mogelijk een goed antwoord te geven op een vraag van de docent terwijl anderen, die net zo enthousiast zijn, achter op hun stoel zitten om tijd en rust te creëren om tot een goed antwoord te komen. Dezelfde dynamiek is ook te zien aan de vergadertafel binnen de kantoren in het bedrijfsleven en overheden. En waarschijnlijk ook op de bouwplaatsen en binnen de fabrieken. Iedereen heeft een intern ritme waarmee informatie verwerkt kan worden en deze correspondeert een hoge mate met de timing van gedachten, woorden en bewegingen. Deze timing is persoonlijk, bijna als een vingerafdruk, en dient gerespecteerd te worden. Iemand met een hoog intern ritme vragen om zijn of haar snelheid van handelen te verminderen omdat deze niet matcht met jouw intern ritme helpt de ander niet en frustreert de dialoog of samenwerking. Deze is gebaat bij het wederzijds respecteren van elkaars tempo en dan synchroniseren deze vanzelf. Zoals dit ook lukte bij Bente en Snelle.

Bronnen:

Theraulaz, B., Hippolyte, R. (2021). La bible de préférences motrices. Amphora.

De Beste Zangers – Bente en Snelle – Stiekem gedanst: https://www.youtube.com/watch?v=tuOwvXu40DU&list=RDtuOwvXu40DU&start_radio=1

Wereldrecord Usain Bolt: https://www.youtube.com/watch?v=3nbjhpcZ9_g

Wereldrecord Florence Griffith-Joyner: https://www.youtube.com/watch?v=Mrt9yZL8dbI

Ronaldo vs. Messi: impossible goals: https://www.youtube.com/watch?v=3oa7fCKvpT0